ميرزا محمد هادي علوى شيرازى
پيش درآمد 61
سفرنامه ميرزا ابو الحسن خان شيرازى ( ايلچى ) به روسيه ( فارسى )
اشتغال مىنمايم و خود را قرين امتنان و مرحمت امپراطور اعظم مىدانم ، انشاء الله مراتب شفقت و مرحمت امپراطورى دربارهء اين دولتخواه هميشه در تزايد باد » « 1 » بهدنبال ارسال اين نامه ، مدتى ديگر روزگار ايلچى بيهوده تلف مىشود تا اينكه روزى « مادر پادشاه آدمى نزد صاحبى ايلچى فرستاده خبر ورود زن پادشاه و مژده آمدن پادشاه را آورده صاحبى ايلچى اظهار رضامندى و خشنودى بسيار نمودند » « 2 » تا اينكه روز دوازدهم محرم الحرام 1231 « پادشاه روس بدون اطلاع همهكس ، در عين بىساختگى به تنهائى وارد شهر پتربورغ مىشود » « 2 » در روز سيزدهم محرم پرنس ليوجين از طرف پادشاه بهجهت احوالپرسى به ديدن ايلچى مىرود و اظهار محبت امپراطور را به او ابلاغ مىكند . و روز بيست يكم همين ماه ايلچى و همراهان در مهمانى رسمى امپراطور شركت مىكنند و روز بيست دوم بار ديگر امپراطور و ايلچى باهم ملاقات مىكنند و امپراطور دربارهء امپراطور فرانسه سخنانى به ايلچى مىگويد . امپراطور دربارهء حوادثى كه بر ناپلئون گذشته به ميرزا ابو الحسن خان مىگويد . امپراطور دربارهء حوادثى كه بر ناپلئون گذشته به ميرزا ابو الحسن خان مىگويد « ناپليان مصدر خرابى بسيارى [ از ] ولايات و بر طرف شدن خلق گرديد و عاقبت خود تمام و دولت او منقرض شد . . . صاحبى ايلچى جواب عرض كرد كه هر كس از حد خود تجاوز كند و دست تعدى به خانه و مال ديگرى دراز كند دور نيست كه زمان دولتش منقرض و شيرازه سلطنتش منقطع گردد . پادشاه قدرى تأمل فرموده تصديق نموده و بعد صاحبى ايلچى را نوازشات گوناگون و تلطفات از حد فزون كرده نويد و وعدههاى زياد داده صاحبى ايلچى را مرخص و حكم نمود كه بايد به ديدن زن و مادر پادشاه رفته باشند » « 3 » چند روز پس از اين ملاقات امپراطور دستور مىدهد كه ميرزا ابو الحسن خان با همراهان و تمام لوازم و كليهء هدايا به باغى كه در هشت ورثى شهر پتربورغ واقع است برود تا آنها را با عزت و احترام هرچه تمامتر وارد شهر كنند . . « صاحبى ايلچى هم تمامى عملهجات و همراهان خود را طلبيده و هر يك را به نوعى كه شايستهء احوال او بود شالها و لباسهاى زرى و غيره آن دادند و قدغن نمودند كه همگى خود را در نهايت خوبى آراسته گردانيده باشند . و آن روز اوقات صرف اين فقرات بود . » « 4 » روز اول صفر 1231 ه . ق . ايلچى و همراهان به مكان موعود مىروند و با تشريفات تمام وارد شهر مىشوند پس از آن تشريفات روز سوم صفر ايلچى كليهء هدايائى را كه از طرف فتحعلى شاه و عباس ميرزا بهجهت امپراطور مىبرند به او هديه مىكنند و بهدنبال آن از روز جمعه پنجم لغايت هفتم صفر 1231 ه . ق . بنا به نوشته ميرزا محمد هادى « بزرگان از مقوله پرنس ليوجين و لارد كلرك ايلچى انگريز و اوروف و بسيارى از امناى دولت روس نزد صاحبى ايلچى مىآمدند و . . . صاحبى ايلچى آنها را ملاقات مىكردند و تطميع و ترغيب مىنمودند و وعده و نويد تعارف و بخشش به آنها مىدادند و ايشان تمامى نويدهاى كلى و وعدههاى زبانى مىدادند كه چنينوچنان خواهيم كرد .
--> ( 1 ) - همين كتاب ص 216 . ( 2 ) - همين كتاب ص 232 . ( 3 ) - همين كتاب ص 235 . ( 4 ) - همين كتاب ص 241 .